تبلیغات
مهاجر - افغانستان وایران درقرن بیستم (3)
مهاجر
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من

افغانستان و ایران در قرن بیستم

 

(3)

 

دوره صدارت هاشم خان

 

افغانستان و ایران- دوره صدارت هاشم خان:

بعد ازسال 1934 كه افغانستان عضو جامعه ملل گردید به تعقیب آن در مجلس كشور های اسلامی كه در عربستان منعقد می گردید نیز شركت كرد. ایران نیز كه قبلأ مشكل خودرا با افغانستان در قسمت مسئله هشتادان حل نموده بود و با عراق نیز مشكلات سرحدی اش حل شد، تصمیم گرفتند كه اتحادیه از كشور های همسایه مسلمان بوجود آید.  ازطرف دیگر افغانستان نیز بفكر گسترش روابط دوستانه با كشور های همسایه بود، ولی بقول آقای فرهنگ مبتكر این فكر ایران بود.

بالاخره درسال 1937 معاهده چارجانبه در تهران بین كشور های افغانستان ، ایران ، تركیه و عراق به امضا رسید، و این معاهده در قصری كه بنام سعد آباد یاد می شد و معاهده هم در همانجا به امضا رسیده بود معروف به معاهده سعد آباد گردید. دراین معاهده عدم تعرض به همدیگر و مشورت در مسایل مهم بین المللی تصریح گردیده بود.  به تعقیب آن ایران با استفاده از این فضای صمیمیت موضوع تقسیم آب هلمند و حل این مشكل را به افغانستان پیشنهاد كرد، و از طرف افغانستان هم مورد قبول واقع گردید و در همین سال (1937)آقای باقر كاظمی وزیر خارجه ایران بكابل مسافرت نموده و قراردادی را با علی محمد خان وزیر خارجه افغانستان به امضا رسانید كه به موجب این قرارداد یك ثلث آب رود خانه هلمند كه از سی سال قبل توسط هیأت انگلیسی به ایران داده می شد ، پنجاه فیصد از آب در نقطه بند كمال خان به ایران تعلق گرفت و افغانستان تعهد نمود كه از هر اقدامی كه باعث كسر سهمیه ایران گردد خود داری نماید.

این قرارداد توسط هیأت وزیران تائید ولی شورای ملی افغانستان آنرا رد كرد و موضوع تقسیم آب هلمند همچون گذشته لاینحل باقی ماند و اثرات بد آن در باقی مسایل نیز ظاهر گردید.

 دردهه 1950 نیز در نتیجه ساختن سد بررود خانه هلمند یا هیرمند و نرسیدن آب كافی به سیستان ایران اختلاف و تشنج در روابط دو كشور ظاهر گردیدو اما در اواسط 1960 این روابط دو باره نورمال گردید و هردو شاه دوست گردیدند.

 

ایران و افغانستان در دوره صدارت موسی شفیق :

موسی شفیق بعد ازآنكه به صدارت رسید ، بخاطر نجات افغانستان از اثرات سیاست روس ، سیاست تنش زدایی را با كشور های همسایه مسلمان كه از دیر زمان كشمكش های وجود داشت پیش گرفت .

او اینكار را از موضوع لاینحلی كه بین ایران و افغانستان وجود داشت ( موضوع آب هلمند) شروع كرد.

گرچه آغاز این دورمذاكرات در زمان اعتمادی صورت گرفته بود ولی تكمیل آن در این دوره شد.

موسی شفیق با عباس هویداصدراعظم ایران بعد از یك سلسله مذاكرات قرار دادی را به امضا رسانیدند و آن قرار دادی كه بر مبنی آن نصف آب در نقطه بند كمال خان به ایران تعلق می گرفت به كمتر از بیست در صد كاهش یافته و مقدار آب اضافی كه بطرف ایران می رفت، ایران باید در مقابل آن آب بها بپردازد. هنوز مذاكرات بپایان نرسیده بود كه طرفداران داود خان و پرچمی ها (شاخه ای از حزب كمونست افغانستان) با این قرار داد مخالفت كردند و آنرا بشكل هیجان انگیزی در شورا مطرح نمودند و درین راستا میوند وال هم مخالفت نمود، بقول مرحوم آقای صدیق فرهنگ مخالفین موضوع را یك خیانت ملی قلمداد نموده و تنها یك مورد قرار داد كه گزارش مقدار آب توسط افرادایرانی صورت بگیرد، را تبلیغ می كردند و این فروش آب اضافی را وطن فروشی می گفتند:

اما موسی شفیق خود مستقیماً در شورا حضور یافته با تشریح جنبه های مثبت قرار داد توانست قناعت اكثریت اعضای شورا را گرفته و آنرا به تصویب هر دو شورا برساند.

گرچه این قرار داد را شورا به تصویب رسانید و عملی هم شد ولی تبلیغات مخالفین همچنان ادامه داشت و یكی از عوامل پیروزی كودتای 1973 م داود خان همین مطلب را میتوان ذكر نمود، زیرا ازین قرار داد بعنوان یك دسیسه و خیانت ملی تبلیغ  می كردند.

 

جمهوری داود خان و صفحه جدید در روابط افغانستان و ایران

تا شروع دولت جمهوری داود خان روابط ایران و افغانستان بسوی بهبودی كامل پیش می رفت، مخصوصاً‌روز های اخیر سلطنت ظاهر شاه و صدارت موسی شفیق این روابط كاملاً‌ شكل عادی بخود گرفته بود.

كودتای داود خان با همكاری و هماهنگی كمونست های تحت نفوذ شوروی وقت صورت گرفته بود و از اینكه مسئله رود هلمند با ایران حل شده بود یك سلسله قرار داد های هم در مورد رفع مشكلات تجارتی افغانستان و احداث خط آهن صورت گرفته بود كه اینها در مجموع می توانست سیاست افغانستان را از اینكه یك جانبه تحت تاثیر شوروی آنزمان بود نجات دهد، برای شوروی ها قابل قبول نبود و آنها نظریات و خواست های خود را به شكلی از اشكال توسط وابستگان كمونست خود بخورد مردم میدادند و داود هم در اوایل كودتا كاملاً متاثر ازین طرز فكر بود، و همین بود كه به مجرد بدست گرفتن زمام حكومت موسی شفیق را دستگیر و یكی از جزاهای كه قبل از كشته شدنش باو دادند این بود كه سرش را خشك تراشیدند(نگارنده در آن موقع متعلم صنف نهم لیسه منهاج سراج سرپل بودم و این مطلبی بود كه از زبان پرچمی ها شنیده می شد.) و می گفتند كه آب نیست و او را متهم به فروش آب می كردند.

یكسال از كودتای داود گذشت دوباره همان قرار داد با مختصر تغییرات ظاهری تائید گردیده و قرار داد دوم در سال 1974 به امضا رسید.

(این قرار داد بسیار جاه طلبانه بود، زیرا ایران قبول كرده بود كه 2000 دو هزار ملیون دالر به افغانستان سرمایه گذاری كند. این مبلغ بیش از مجموعه كمكهای بود كه شوروی در عرض بیست سال كرده بود. قبول این قرار داد اثرات بزرگ و روشنی در امور سیاسی داشت و ایران را تا آنزمان كه نقش كوچكی در سیاست بین المللی داشت و در رابطه با افغانستان فقط با فروش نفت به نرخ كمتر از نرخ بین المللی قناعت می كرد، به سطح بالائی از نفوذ می رسانید.)(10)

این قرار داد باعث شد تا روسها بیشتر حساس گردیده و دست به اقداماتی بزنند و سخنرانی داود كه بعد از یك مسافرت خارجی در هرات ایراد كرد و مخالفت خود را با ایدیولوژی های وارداتی كه منظورش كمونست های وابسته به شوروی بود و بر خورد خودش با برژنف در مسكو در یك جلسه رسمی مجموعاً‌ دست بدست هم داده زمینه سقوط حكومت داود خان را فراهم كرد.

اتحاد احزاب خلق و پرچم و سر نگونی حكومت داود خان با كودتای هفت ثور (1357) صفحه جدیدی را به روابط ایران و افغانستان گشود. زیرا اینبار در افغانستان كسانی قدرت سیاسی را بدست گرفتند كه صد در صد مطیع و فرمان بردار روسها بودند و در كلیه ادارات دولتی یكنفر روس بعنوان مشاور تصمیمات اصلی را اتخاذ می نمودند، و در ایران هم حكومت رضا شاه با انقلاب اسلامی كه توسط امام خمینی (ره) رهبری می شد منجر به سقوط گردید، بجای حكومت شاهی جمهوری اسلامی مستقر گردید كه در رأس همه كارها روحانیون قرار گرفتند.

 

نگاه كلی:

در مجموع در دوره حكومت داود خان روابط ایران و افغانستان بسوی بهبودی كامل و گسترش در شقوق مختلف پیش می رفت زیرا در سال 1355 روابط اقتصادی به شش میلیون دالر می رسید در حالیكه در سال 1350 این از حدود یكصد هزار تجاوز نمی كرد. در سال 1353 نخستین كمیسیون همكاری تشكیل و پروتكلی در زمینه های كشاورزی، دامداری، صنعت، راه و ... امضا شد.

در سال 1354 كمیسیون دیگری در تهران تشكیل شد و در زمینه های ذوب آهن، سمنت، نیشكر، راه آهن، راه و ... توافقهای صورت گرفته كه هزینه تكمیلی این پروژه ها را ایران تأمین می كرد.

در سال 1355 سومین اجلاس كمیسیون مشترك اقتصادی ایران و افغانستان در كابل تشكیل شد كه ضمن ابراز رضایت از توافقهای گذشته، در زمینه های نساجی، اعطای وام برای كار خانه سمنت، نیشكر، كاغذ توافقهای جدید صورت گرفت كه هزینه احداث این پروژه ها در افغانستان از محل اعتبارات ایران  تأمین می شد.

كمیسیون دیگری هم در سال 1357 تشكیل شد كه به دلیل سقوط داود خان و لرزان شدن پایه های حكومت پهلوی كاری نتوانست انجام دهد.

طی سال های 1353 تا 1357 جمعاً بیش از 85 ملیون دالر در فواصل مختلف از سوی ایران در اختیار افغانستان قرار گرفت.

منابع رسمی ایران در سال 1353 مجموعاً‌ روابط این ساله را اینچنین بررسی می نماید:

خلاصه تحولات روابط افغانستان و ایران در سال 1353:

بدعوت دولت شاهنشاهی ایران سر دار محمد نعیم خان برادر و مشاور عالی رئیس جمهوری افغانستان از تاریخ 17 تا 22 اردیبهشت ماه 1353 (7 تا 12 می 1974) در رأس هیأتی از مقامات عالی رتبه آن كشور به ایران مسافرت كرد، آقای سردار محمد نعیم خان درین سفر پیام رئیس جمهوری افغانستان را به پیشگاه شاه ایران تقدیم نمود، ضمناً‌با آقای امیر عباس هویدا نخست وزیر، آقای جعفر شریف  امامی رئیس مجلس سنا، آقای عباسعلی خلعتبری وزیر امور خارجه و آقای داكتر منوچهر اقبال رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شركت ملی نفت ایران ملاقات و مذاكرات سود مندی در زمینه بسط و توسعه روابط دوستانه بین دو كشور انجام داد.

آقای خلعتبری وزیرا امور خارجه در ضیافت شامی با فتخار آقای  سردار محمد نعیم خان اظهار داشت: در باره روابط ایران و افغانستان باید گفت: مشكل است بتوان تصور كرد، روابط نزدیكتر و عمیقتر ازین بین دو كشور وجود داشته باشد. آقای محمد نعیم خان نیز در پاسخ گفت: شكی نیست كه ایران و افغانستان دارای خصایص مشتركی هستند كه این خصایص سبب نزدیكی و شناسائی بیشتر دو كشور شده است. دوستی ایران و افغانستان ریشه های عمیقی در تاریخ ما دارد. آقای خلعتبری نیز در سنبله همین سال با یكی از معاونین خود بدعوت سردار محمد داود خان به افغانستان سفر نمود، و آقای صادق صدریه مدیر كل سیاسی وزارت خارجه نیز درین كشور در ماه های سنبله و میزان مسافرت نموده با مقامات افغانی دیدار و مذاكره نموده است. (12)
همچنان درین سال یك موافقت نامه ترانزیت بین ایران و افغانستان و سه پروتكل از جانب وزارت امور اقتصاد و دارائی ایران بتاریخ 14/6/1353 (5سپتامبر 1974) در كابل و تفاهم نامه ای در باره كمك بلا عوض ایران به افغانستان توسط همین وزارت خانه در 30/7/1353 (22 اكتبر 1974)درتهران به امضارسید(13)  و آقای داكتر سید جلال الدین مدنی روابط ایران و افغانستان را در عصر جمهوریت داود خان اینگونه ارزیابی می نماید:

(بعد از كودتای داود خان و اخراج محمد ظاهر شاه با اینكه شاه روابط نزدیكی با خاندان سلطنتی افغانستان داشت دولت ایران یكی از اولین كشور های بود كه رژیم داود خان را به رسمیت شناخت. داود خان نیز برای نشان دادن دوستی خود ولی در حقیقت برای اطمینان از ادامه كمكهای اقتصادی و مالی ایران سفر رسمی به تهران نمود و به او وعده داده شد كه كمكها ادامه داده خواهد شد، زیرا ایران علاقه به دوستی ملت افغانستان دارد و صرف نظر از رژیم داخلی آن خواهان ترقی و رفاه ملت افغانستان میباشد و برای مبارزه با فقر در كشور همسایه آمادگی برای كمكهای اقتصادی و مالی وسیعی دارد و این كمك ها در زمان داود خان شروع شد. حتی سرمایه گذاری های آغاز گردید، ولی افغانستان همچنان در مسئله هیرمند به ایران بی اعتنا بود و رفتار شان سخت تر شد.(14)

شاه ایران هنگام سفر رسمی داود خان به ایران گفت (ما این پذیرائی را از رئیس عالیقدر كشوری می كنیم كه در تمام طول تاریخ نزدیك ترین پیوند های نژادی و زبانی و مذهبی و فرهنگی ما را با آن عمیقاً مربوط ساخته است.)

 

داود متقابلاً اظهار داشت:

(امروز ما بخانه برادر صمیمی خویش آمده ایم. ارمغان ما درین سفر صفا و خلوص و صمیمیت و حسن نیت است، علائق برادری بین ملتهای ما بر بنیاد عواطف اصیل استوار بوده و ریشه های عمیق دارد.) (15)

و همین سفر بود كه در باز گشت زمینه سفر ابدی داود خان هم مساعد گردید، او به مجرد رسیدن به هرات در سخنرانی كه ایراد كرد، حساسیت گروه های ماركسیست را بر انگیخت و عملاً كار های را آغاز كرد. روسها به این باور رسیدند كه در افغانستانی كه سالها سر مایه گذاری كرده بودند از چنگ شان می رود، بناء كودتای هفت ثور را با عوامل داخلی خود راه انداخته و بساط جمهوری شاهانه داود خان را بر چیدند.

نوت : ضرورت به نوشتن نخواهد بود زیرا مردم افغانستان شاهدهستند که از قرارداد های امضاشده کدام آنها اجرا وعملی گردیده راه آهن ، سرک ویا...... قیمت آب بها که در قرار داد مذکور ذکر شده ، بعضا خودفروختگانی از کشور ما می گویند که ایران بیش از هرکشوری در این سالها به افغانستان کمک کرد ، اولا  او فکر می کند که همه مردم مثل خودش معاش خور است و ثانیا همان معاش چنان چشمش را کورکرده که به این موضوعات تاریخی دقت نماید ، ایران اگر از آنچه در این ده سال داده  ده برابر هم میداد حق مردم ما را ادا نکرده است وهمیشه کارایشان در برابر این کشور خیانت و نیرنگ بوده است .

 

منابع :

10-افغانستان زیر سلطه شوروی –آنتونی هایمن ص 68

11-افغانستان – نشر دفترمطالعات سیاسی و بین المللی تهران 1357 ص251 و252

12-روابط خارجی ایران در سال 1353 چاپ وزارت خارجه ایران ص26 و ص 27

13-همان ص193

14-تاریخ سیاسی معاصر ایران – دكتورسیدجلال الدین مدنی ص172 و173

15-روابط خارجی ایران در سال 2534 شاهنشاهی  چاپ وزارت خارجه ایران ص 17

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
دوشنبه 4 اردیبهشت 1391
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی