تبلیغات
مهاجر - کرامت انسان از دیدگاه قرآن 3
مهاجر
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من

کرامت انسان از دیدگاه قرآن

 

قسمت سوم

 



ب) منع تجاوز به حریم خصوصى

هر كس در جامعه دو شخصیت دارد؛ شخصیتى كه با آن در بین مردم زندگى مى كند و شخصیتى كه با آن در زندگى خصوصى خود از آن برخوردار است. فاصله این دو شخصیت در بین افراد نسبى است: ممكن است در شخصى، این دو حوزه، كاملاً متضاد باشد و در شخص دیگرى از همگونى فزون ترین برخوردار باشد. در هر صورت اصل وجود دو شخصیت براى افراد، تردید ناپذیر است و انسان ها بر این پایه دو زندگى دارند و به طور كلى كسى دوست ندارد كه شخصیت و رفتار و كردارهاى ناشى از شخصیت درونى و خصوصى او براى دیگران آشكار باشد و تجاوز به این حریم را شكسته شدن شخصیت و از بین رفتن كرامت خود تلقى مى كند.

از سوى دیگر، همواره در بین افراد جامعه كسانى پیدا مى شوند كه به ورود به این دایره از زندگى دیگران علاقه مند هستند. شاید این علاقه مندى در همه افراد و یا دست كم در اغلب افراد با درجات مختلف وجود داشته باشد، اما مقوله اى است كه تربیت پذیر است و افراد مى توانند این علاقه را كم و زیاد كنند.

پاسخ مثبت دادن به این علاقه و ورود به زندگى خصوصى دیگران و شكستن حریم آنان به هیچ وجه مطلوب نیست و هیچ خردمند و منصفى آن را شایسته نمى داند. به همین جهت، براى كنترل علاقه یاد شده و ممانعت از ورود آن به حریم زندگى دیگران، همواره در جوامع بشرى قوانینى براى آن در نظر گرفته شده است. دراسلام نیز قوانین ویژه اى در این مورد وجود دارد كه ما فعلاً در پى بیان آن نیستیم، البته آبشخور آن قوانین، آیات قرآنى است كه هدف این نوشتار است.

شكستن حریم خصوصى افراد، به واقع ضربه زدن و اهانت به كرامت انسانى است و از نگاه قرآن بسیار مذموم است. قرآن در آیه اى، چندین مشكل از این حریم شكنى را یاد و از آن نهى كرده و فرموده است: (یا ایها الّذین آمنوا اجتنبوا كثیراً من الظّن انّ بعض الظّن اثم و لا تجسسوا و لا یغتب بعضكم بعضاً أیحب احدكم ان یأكل لحم اخیه میتاً فكرهتموه و اتقوا الله ان الله تواب رحیم؛ اى كسانى كه ایمان آورده اید، از بسیارى از گنان ها بپرهیزید كه پاره اى از گمان ها گناه است، و جاسوسى مكنید، و برخى از شما غیبت بعضى نكنید؛ آیا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده اش را بخورد؟ از آن كراهت دارید. از خدا بترسید كه خدا توبه پذیر مهربان است)[22]. گمان درباره دیگران، ورود به حوزه خصوصى افراد است و با شكسته شدن كرامت انسانى گره خورده است. گمان ها، پندارهاى بى واقعیتى است كه معمولاً انسان ها به بهانه آن، به بازگویى زندگى خصوصى و شخصى افراد به دیگران مى پردازند كه نتیجه آن، فرو ریختن شخصیت فرد مورد پندار در بین دیگران است.

در ادامه آیه، به موضوع تجسس پرداخته شده است؛ بلاى خانمان سوزى كه معمولاً در جوامع مبتنى بر ایدئولوژى، به عنوان افشاگرى، مجوّز مى یابد و شخصیت و كرامت افراد را به یغما مى برد در جوامع مذهبى گاه این امر از سوى افراد متعصب و قشرى با تكلیف پیوند مى خورد و افراد نه تنها احساس گناه نمى كنند، بلكه انتظار پاداش اخروى هم دارند.

وقتى شكسته شدن حریم خصوصى افراد، از سوى گروهى متعصب به عنوان تكلیف شرعى و دینى تصور شود، فاجعه بزرگ آغاز مى شود؛ زیرا شكسته شدن حریم هیچ حد و مرزى نخواهد داشت و تنها در گرو فهم و برداشت افراد متعصب خواهد بود و از آنجا كه فهم این افراد با دریایى از جهل و نادانى گره خورده است، دایره شكسته شدن حرمت و كرامت افراد به وسعت جهل و نادانى افراد متعصب خواهد بود و نتیجه آن بر باد رفتن كرامت كامل همه افراد جامعه ها خواهد بود. واژه (لا تجسسوا) (جاسوسى نكنید)، مطلق آمده و هیچ قیدى ندارد و بدیهى است كه دست كم اگر موارد استثنایى وجود داشته باشد، به زندگى خصوصى و شخصى افراد مربوط نمى شود، بلكه مباحث اجتماعى نظیر امنیت ملى و یا جنگ و امثال آن خواهد بود.

در هرصورت، آیه قرآن براى حفظ كرامت انسان ها به طور مطلق جاسوسى را نهى مى كند؛ زیرا در این كار بسیارى از چیزهایى كه با شخصیت بیرونى افراد در تضاد است، براى مردم آشكار مى گردد و انسان ها در نگاه افراد دیگر جامعه خوار و بى مقدار مى شوند. كدام انسان است كه در زندگى خصوصى و فردى خویش رفتارهایى نداشته باشد كه از آشكار شدن آنها نگران است و نخواهد آن را در پیش روى دیگران انجام دهد؟ همه انسان ها كم و بیش رفتارهاى ناروایى پنهانى دارند و به تعبیر قرآنى حتى كسانى كه نیكوكار هستند، باز هم اندكى دامن آلوده هستند. به این آیه توجه كنید: (…و یجزى الذین احسنوا بالحسنى الذین یجتنبوا كبائر الأثم والفواحش الاّ اللمم ان ربك واسع المغفرة هو اعلم بكم اذ أنشأكم من الارض و اذ انتم اجنة فى بطون امّهتكم فلا تزكوا انفسكم هو اعلم بمن اتقى؛ و آنان را كه نیكى كرده اند، به نیكى پاداش دهد؛ آنان كه از گناهان بزرگ و زشت كارى ها ـ جز لغزش كوچك ـ خوددارى مى ورزند، پروردگارت [نسبت به آنها] فراخ آمرزش است. او از آن دم كه شما را از زمین پدید آورد و از همان گاه كه در شكم هاى مادرانتان [در زهدان] نهفته بودید، به [حال] شما داناتر است. پس خودتان را پاك شمارید. او به [حال] كسى كه پرهیزكارى كرده، داناتر است)[23].

این آیه آب پاكى بر دستان همگى مى ریزد و هیچ كس از این دایره بیرون نیست. آنان كه همواره خود را پاك مى پندارند و در این پندار هستند كه فقط دیگران خطا مى كنند و آنان وظیفه دارند كه افشاگرى كنند، باید بدانند كه خود در نهان كارهاى بسیار مى كنند و خدا بدان آگاه است و نباید خویش را منزّه پندارند؛ زیرا همه حتى آنان كه نیكى مى كنند و از گناهان بزرگ و زشت كارى ها دورى مى ورزند و مورد ستایش و تقدیر خداوند هستند نیز لغزش هاى كوچك دامنشان را مى گیرد و صد البته اگر به مفهوم (لمم) و مصدایقى كه در پاره اى روایات براى آن توجه كنیم، خواهیم فهمید كه این پاكان هم چه بسیار نارواها انجام مى دهند.بنابراین نباید به خویش غرّه شویم و خود را پاك پنداریم و دیگران را ناپاك دانیم و به تجسس و افشاگرى بپردازیم.

در لسان العرب ذیل واژه (لمم) در تفسیر و بیان مصادیق این از سوى ادیبان و واژه شناسان عرب مى خوانیم: ( اللمم: نزدیكى به گناه است، و گفته شده: (اللمم) گناهانى هستند كه كبیره نیستند. ابواسحاق گفته: (اللمم) مثل بوسیدن و نگاه كردن وامثال آن است. جوهرى در ذیل واژه (نول) گفته است كه مقصود از (اللمم) در شعر و منّاح الیمین كه گفته: (توجهى نكرد تا آنكه نزدش تضرع كردم و به او گفتم كه خداوند (اللمم) را اجازه داده است) بوسیدن است. و نیز گفته شده كه (الاّ اللمم) یعنى اینكه بنده اى كار ناشایستى انجام دهد و سپس توبه كند و دلیل آن هم كلام خداوند است كه فرموده: خداوند تو، فراخ آمرزش است).

اگر این تفسیرها را درباره واژه (لمم) بپذیریم و به این مسئله هم توجه كنیم كه خوبان و نیكوكاران هم مرتكب (لمم) مى شوند، خواهیم فهمید كه دامن ناآلوده در جوامع انسانى بسیار اندك است. پس همه، چیزهایى دارند كه از آشكار شدن آن بیمناك هستند و با امید به اینكه پروردگارشان گسترده آمرزش است و همه آنها را مى بخشد، طبل رسوایى خودشان را به صدا در نمى آورند. پس دیگران چه حق دارند كه با تكیه به خودپاك پندارى، به افشاگرى و رسوا سازى و كرامت كشى دیگران دست یازند و به تشییع فاحشه بپردازند. افرادى كه خصلت كرامت كشى دارند و چنین كارى برایشان تبدیل به عادت شده است، معمولاً در نشست هاى خود به غیبت و بدگویى دیگران مى پردازند و همواره شخصیت دیگران را با نقل مطالب خصوصى و ویژگى هاى شخصى افراد، مى شكنند. در آیه یاد شده، در كنار نهى از جاسوسى، از غیبت دیگران هم نهى شده است و افرادى را كه به چنین كارى دست مى یازد، بیرون از دایره انسانى مى شمرد و آنان را به درنده خویان تشبیه مى كند و مى گوید: آیا كسى از شما دوست دارد كه لاشه مرده برادرش را بخورد؟ آن كه باغیبت، به تخریب كرامت و شخصیت دیگران مى پردازد، به واقع به درنده خویى روى آورده است.

 

ج) نهى از تمسخر

مورد تمسخر قرار گرفتن افراد نیز كرامت افراد را خدشه دار مى سازد. كسانى كه مورد تمسخر قرار مى گیرند، احساس مى كنند كه كرامتشان شكسته شده است. هیچ كس نیست كه از موارد استهزا قرار گرفتن خشنود باشد و آن را با كرامت خود سازگار بداند. قرآن كریم با این موضوع بسیار جدى برخورد كرده است و در سوره اى كه به همین عنوان نام گذارى شده است، مى گوید: (ویل لكلّ همزه لمزه؛ واى بر هر بدگوى عیب جوى) [24] و در سوره حجرات آیه 11 مى فرماید: (یا ایها الذین آمنوا لا یسخر قوم من قوم عسى ان یكونوا خیراً منهم و لا نساء من نساء عسى ان یكنّ خیراً منهنّ و لا تلمزوا انفسكم و لا تنابزوا بالالقاب بئس الأسم الفسوق بعد الأیمان و من لم یتب فأولئك هم الظالمون؛ اى كسانى كه ایمان آورده اید، نباید قومى قوم دیگر را ریشخند كند؛ شاید آنها از اینها بهتر باشند، و نباید زنانى زنان [دیگر] را [ریشخند كند]؛ شاید آنها از اینها بهتر باشند، و از یكدگیر عیب مگیرید، و به همدیگر لقب هاى زشت مدهید. چه ناپسندیده است نام زشت پس از ایمان! و هر كه توبه نكرد، آنان خود ستمكارند) [25]. این آیه براى پاسدارى كرامت انسانى در جامعه اى نازل شده است كه هنوز رسوب هاى فرهنگ گذشته در وجودشان باقى است و با تمسخر، ریشخند زدن، عیب گیرى از یكدیگر و دادن لقب ها و نام هاى زشت به تحقیر یكدیگر مى پردازند، شخصیت افراد را با این روش ها مورد تهاجم قرار مى دهند و افراد را بى ارزش جلوه مى دهند. لقب ها و نام هاى زشت، همچون رمزهایى است كه به حادثه اى از زندگى گذشته خود فرد یا وابستگان او و یا به نقصى در جسم و یا روح فرد، اشاره دارد. این اشاره، حادثه هاى ناشایست را كه فرد مى خواهد فراموش كند و شخصیت خودش را از پیوند با آن ببرد، زنده مى كند و در نتیجه كرامت شخص را براى همیشه در معرض تهاجم قرار مى هد.

در این آیه به یك اصل مهم در زندگى بشر اشاره شده است و آن اصل امكان است. اگر بپذیریم كه خوبى و بدى در هر فرد و یا جامعه اى بدون توجه به جنسیت و یا وابستگى ها، امكان ظهور دارد و اگر موردى را در زندگى دیگران ناروا دیدیم، احتمال بدهیم كه در زندگى خودمان هم شاید باشد و یا اگر خود نیك پندار هستیم این احتمال را بدهیم كه دیگران هم ممكن است نیك باشند، از شكستن شخصیت و كرامت دیگران لذت نمى بریم؛ بلكه به جاى آن همواره بیمناك خواهیم بود كه در برابر شكستن كرامت دیگران، كرامت خودمان هم در معرض شكسته شدن از سوى دیگران است و در نتیجه از این كار دست مى شوییم. خداوند متعال در ادامه این آیه و آیه بعد كه قبلاً توضیح دادیم، روش نگرش درست به دیگران را چنین توضیح مى دهد: (اى مردم، ما شما را از یك مرد و زن آفریدیم، و شما را ملت و ملت و قبیله و قبیله قرار دادیم تا با یكدیگر شناسایى متقابل حاصل كنید، در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزكارترین شماست. بى تردید خداوند داناى آگاه است)[26]. این آیه بیانگر آن است كه تمایزات و اختلاف هایى كه گاه دست مایه شكستن كرامت یكدیگر مى شود، براى این مقصود، آفریده نشده است، این اختلاف ها و گاه تمایزها، فقط براى شناسایى یكدیگر است و ملاك برترى ها نیست و نباید مایه تفاخر و یا توجیه گر تحقیر و كرامت شكنى دیگران شود و تنها ملاك ارزشمندى از نگاه خداوندى تقواست كه البته این تقوا نباید موجب برخوردارى فزون تر از حقوق و بهره هاى عام گردد. پیامبر اكرم(ص) و نیز على ابن ابى طالب(ع) به هنگام به دست گرفتن قدرت این امر را مبناى تمایز و اختلاف حقوقى قرار ندادند و تنها در دوره خلیفه دوم و سوم بود كه این مسئله دست مایه اختلاف در برخوردارى از حقوق اجتماعى گشت. این بحث را باید در جاى دیگر كاوید. آنچه مورد توجه در این نوشته است، یادآورى این نكته است كه اختلاف هاى آفرینشى و تقسیم بندى هاى قبیله اى و نژادى، جز براى شناسایى و ملاك براى برترى جویى و یا تحقیر و توهین به دیگران نیست.

 

 


 .[22] سوره حجرات آیه  49

 .[23] سوره نجم آیه  32 ـ 31

[24] .سوره لمزه آیه 1

[25] . سوره حجرات آیه11

[26] . سوره حجرات آیه13


 


====================





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
پنجشنبه 23 آذر 1391
سه شنبه 30 آبان 1396 06:28 ب.ظ
من اطلاعات مفیدی را که در مقالات خود ارائه می دهم دوست دارم.
من وبلاگ خود را نشانه گذاری میکنم و به طور منظم اینجا را چک میکنم
من کاملا مطمئن هستم که بسیاری از چیزهای جدید را در اینجا یاد می گیرم!
موفق باشید برای بعدی!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:50 ق.ظ
Good way of explaining, and fastidious article to get data regarding my presentation focus, which
i am going to present in academy.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی